Activiteitenrapport 2025
In 2025 heeft Stichting Muckraker wederom donaties ontvangen die geoormerkt zijn voor Follow the Money en overige donaties die ten goede komen aan het ondersteunen van de doelstellingen van de Stichting.
Voor wat betreft de ongeoormerkte gelden, daarmee is het onderstaande tot stand gekomen;
- Steun aan het collectief van Stella Braam en Huub Jaspers voor het opzetten van een training voor redacties ‘hoe om te gaan met de inlichtingendiensten’
- Verdere support voor Stella Braam in haar rechtszaak en gesprekken over de activiteiten van de AIVD
- Financieren van een monitor tbv onderzoek over bemoeienis inlichtingendiensten en de journalistiek
De monitor en de trainingen zijn het resultaat van de gesprekken met Stella en Huub om het belang van het vrije woord te borgen. (Langdurig) afluisteren en infiltratie past niet in een democratie. De bronnen van journalisten moeten beschermd worden. Immers, zonder bronbescherming kan de journalist zijn werk niet doen.
Het bestuur bestaat in 2025 uit 3 personen.
Eric van Woerkom – penningmeester
Jean Dohmen – secretaris
Paulien van Stijn – voorzitter
De jaarstukken vindt u op deze website. De activiteitenrapporten van Follow the Money en overig staan onder de button.
Het bestuur dankt alle donateurs voor hun support voor het instant houden van het vrije woord en de bescherming van de journalisten.
Amsterdam, 21 juni 2026
Paulien van Stijn
Voorzitter
Project Monitor Journalistiek en Inlichtingendiensten
Omschrijving project
In april 2025 werd de Monitor Journalistiek en Inlichtingendiensten opgericht, gefinancierd door stichting Muckraker en gesteund door de NVJ. De monitor ging onderzoek doen naar de vraag: wat weten we over de relatie tussen de journalistiek en veiligheidsdiensten? De in dit project samenwerkende journalisten waren Stella Braam (kartrekker). Joep Dohmen (adviseur). Huub Jaspers (adviseur en onderzoeker). Astrid van Unen (praktische ondersteuning).
Aanleiding
Aanleiding voor dit initiatief waren onder meer de publiciteit rond het AIVD-inzagedossier van Stella Braam; de publicaties van Joep Dohmen over de rekrutering van journalisten door inlichtingendiensten, waarna andere journalisten hun eigen inzagedossier gingen opvragen.
Aanpak
Het onderzoek bestond uit een enquête die verspreid is op vijf bijeenkomsten; vier van de NVJ/VVOJ en op het Nederlands Journalistiek Festival; andere zijn ingevuld tijdens interviews met journalisten of verspreid in eigen kring (via LinkedIn, e-mail en app). In totaal zijn er 145 enquêtes ingevuld en verwerkt. Daarnaast werden er 30 achtergrondgesprekken gevoerd; vond open bronnenonderzoek plaats en werden AIVD-inzagedossiers van journalisten geanalyseerd. [eventueel link naar artikel in Villamedia]
De vragenlijst was niet opgezet als wetenschappelijke enquête, maar als een poging om vanuit het werkveld zicht te krijgen op de problematiek, op de meningen en ervaringen van journalisten en om met ze in gesprek te raken. De enquête was dus niet representatief voor de gehele beroepsgroep, maar bood wel een eerste beeld van de ervaringen, zorgen en wensen onder journalisten.
De vragenlijst bestond uit drie blokken:
I Over de interesse van binnen- en buitenlandse geheime diensten in de journalistiek en of journalisten hiermee zelf te maken hebben gehad.
II Of journalisten vinden dat ze goed uitgerust zijn tegen eventuele bemoeienis van de diensten, inclusief cybercrime.
III Over het (willen) opvragen van een eventueel inzagedossier bij een van de inlichtingendiensten.
Bevindingen
Inlichtingendiensten en de politie zitten dicht op de huid van de journalist. Dat is de voornaamste conclusie van het onderzoek. Daarnaast blijkt dat lang niet alle journalisten doordrongen zijn van de afstand die zij moeten houden tot de inlichtingendiensten en politie. Enkele opvallende bevindingen uit de enquête zijn:
– 70 procent van de bevraagde journalisten denkt dat inlichtingendiensten min of meer verweven zijn met de journalistiek en vindt dit problematisch.
– Dertien van de 145 journalisten (9 procent) zegt benaderd te zijn door inlichtingendiensten of de politie, met het verzoek om informatie te delen. De meesten weigeren dit. Enkelen gaan hier op in, in de hoop zelf informatie te krijgen.
– Ruim 9 procent van de deelnemers aan de enquête zegt aanwijzingen te hebben dat ze in gaten zijn gehouden door de AIVD, MIVD of politie.
– Bijna 90 procent van de journalisten die meededen aan de enquête zegt onvoldoende geleerd te hebben over veilig werken, risico’s verminderenen bronbescherming.
– Zo’n 62 procent van de geënquêteerden heeft behoefte aan tips en training.
– Ruim 92 procent ziet graag dat de NVJ een rol gaat vervullen in awareness, voorlichting, kennis en aanspreekpunt over inlichtingendiensten en journalistiek.
– Bijna 35 procent van de geënquêteerden wil zijn eventuele dossier bij inlichtingendiensten gaan opvragen.
– Uit de inzagedossiers die zijn ingezien ontstaat de indruk dat de AIVD van alles verzamelt over journalisten, van overzichten van journalisten die bijeenkomsten bezoeken tot aangiftes.
Publiciteit
Het onderzoek werd gepresenteerd door Jaspers en Braam, op 3 december op Radio 1. Daarnaast verscheen er een artikel in Villamedia over de uitkomsten van het onderzoek.
Vervolg project
Om journalisten te wapenen tegen de bemoeienis van inlichtingendiensten worden er trainingen opgezet. Door Jaspers en Braam, met Joep Dohmen en Olivia den Hollander als ondersteuners. Deze trainingen zullen onder meer plaatsvinden via de NVJ Academy.
Voor het opzetten van deze trainingen heeft Stichting Democratie en Media subsidie aan de monitor verstrekt.
Activiteiten Rapport 2024
Naast de geoormerkte donaties voor Follow the Money (zie hieronder) heeft het bestuur van de stichting Muckraker in 2024 besloten met overige donaties een paar activiteiten te ondersteunen.
- Een éénmalige financiële donatie aan Publeaks tbv de campagne rondom Publeaks en de website.
- Een nieuwe donatie aan Stella Braam tbv de rechtzaak die nog loopt met de AIVD.
- Ook de Stichting Veronica heeft een donatie gedaan tbv de rechtzaak.
Daarnaast zijn wij met Stella in gesprek gegaan hoe wij haar zaak ‘Braam vs de AIVD’ naar een hoger doel kunnen brengen. Het is natuurlijk van eminent belang dat journalisten vrij moeten kunnen werken en hun bronnen beschermen. In 2025 krijgt deze samenwerking verder zijn beslag.
Intussen is Gerard Cornelisse begin 2025 afgetreden als voorzitter. Wij danken hem voor zijn jarenlange voorzittersschap, adviezen en enthousiasme.
De financiële verantwoording vindt u op onze website. Vragen daaromtrent kunt u stellen aan stichtingmuckraker@gmail.com
Amsterdam 05 mei 2025
Paulien van Stijn
Voorzitter